|
Algemeen
Suriname is een republiek aan de
noordoostkust van Zuid-Amerika.
Het land grenst in het oosten aan Frans-Guyana, in het
westen aan Guyana (voormalig Brits Guyana), in het
zuiden aan Brazilië en in het noorden aan de
Atlantische Oceaan. Het land is 163.820 km² groot en
heeft een kustlijn van 386 km. Suriname heeft een
stedenband met de Nederlandse plaats Den Haag.
Door het centrum en oosten van het land stroomt de
Suriname rivier. Van 1927 tot 1983 was er ook nog
een gelijknamig district Suriname. Dit district werd
in meerdere fases opgedeeld en in 1983 is het
opgeheven. Suriname wordt als een van de
verwantschapslanden beschouwd.
Geschiedenis
De eerste
kolonisatie vond vanaf 1650 plaats door de Britten.
Tijdens de Tweede Engelse Oorlog werd Suriname in
1667 door Abraham Crijnssen veroverd op de Engelsen
die onder leiding van William Byam stonden. Bij de
Vrede van Breda zagen de Nederlanders voorlopig af
van de teruggave van de door de Britten ingenomen
Nederlandse kolonie Nieuw-Amsterdam (de huidige
staat New York); op hun beurt eisten de Engelsen
niet meteen dat Suriname ontruimd zou worden. Men
spreekt hierom wel van een "ruil" van beide
gebieden. Na de Derde Engelse Oorlog werd deze
feitelijke toestand in 1674 de officiële door de
Vrede van Westminster. In 1683 werd de Sociëteit van
Suriname opgericht. De eerste gouverneur van
Suriname onder het bewind van de Sociëteit was
Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck. Hij had één
derde van de rechten op Suriname aangekocht. De stad
Amsterdam en de West-Indische Compagnie (WIC)
bezaten daarnaast ieder een derde. Aan het einde van
de 18e eeuw ging de WIC failliet; de familie Van
Aerssen had haar bezit al eerder verkocht. Amsterdam
was toen de enige belanghebbende.
Ook het naburige Berbice en Essequibo, ongeveer het
huidige Guyana, werd gekoloniseerd door
Nederlanders. Suriname, Berbice en Essequibo vormden
het zogenaamde Nederlands Guyana. Nederlands Guyana
werd in 1815 nog eens verdeeld in Suriname, dat in
Nederlands bezit bleef, en het huidige Guyana, dat
een Britse kolonie werd: Brits Guyana. Onder
internationale druk en druk van de Surinaamse
Onafhankelijkheidsstrijders is de slavernij in
Suriname uiteindelijk opgeheven in 1863. In 1954
verkreeg Suriname een semi-autonome status (status
aparte) binnen Koninkrijksverband. Op 25 november
1975 werd Suriname onafhankelijk. Gouverneur
Ferrier, premier Den Uyl en Koningin Juliana
ondertekenden het verdrag. Sindsdien is de officiële
benaming Republiek Suriname (zie
toescheidingsovereenkomst). Van 1980 tot 1989 was
Suriname een dictatuur onder legerleider Desi
Bouterse. Sindsdien is Suriname gaandeweg
gestabiliseerd, al blijven de banden met Nederland
enigszins stroef.
Terug naar boven
Natuur
Belangrijke rivieren zijn de
Suriname, de Coppename, de Tapanahoni, de Saramacca
en de Corantijn, die de grens met Guyana vormt. Alle
rivieren lopen van het zuiden naar het noorden. De
noordelijke strook van 26 tot 100 km breed is
moerasgebied (zwamp).
Het middengedeelte van Suriname bestaat uit een laag,
glooiend bosland, dat door houtkap her en der dreigt
te veranderen in savanne. In de zuidelijke helft van
het land liggen meerdere bergketens, die allemaal
tot het Hoogland van Guyana behoren. Dit zijn onder
andere het Oranjegebergte, Van Asch van
Wijckgebergte, Wilhelminagebergte, Eilerts de
Haangebergte, Grensgebergte en het
Toemoek-Hoemakgebergte. De hoogste top is de
Julianatop (1280 meter).
Suriname heeft een tropisch regenwoudklimaat, met een
grote- en kleine regentijd. De temperatuur schommelt
tussen 24 en 36 graden Celsius. Gedurende de
regentijd is de gemiddelde temperatuur 27-28 graden,
terwijl die tijdens de droge tijd oploopt naar 32
graden Celsius. 's Morgens loopt de temperatuur
geleidelijk op van ca. 24 graden naar 32-34 graden
(14.00-16.00 u) om daarna geleidelijk aan weer te
dalen naar 24 graden (04.00-06.00 u).
Suriname kent een grote verscheidenheid aan flora en
fauna. Nog altijd is het overgrote deel van Suriname
met oerwoud bedekt. Dit oerwoud maakt deel uit van
het grootste tropische regenwoud op aarde, het
Amazoneregenwoud, waarvan het grootste deel op
Braziliaans grondgebied ligt. Het Surinaamse
binnenland is daarom een geliefd studieoord voor
biologen uit de gehele wereld. Op het strand bij
Galibi bevinden zich bijzondere populaties
zeeschildpadden die door de lokale bevolking
Aitkanti genoemd wordt. Dit is de lederschildpad
(Leatherback), de meest voorkomende schildpad;
hiernaast komen nog een aantal andere soorten voor.
Verder komen in Suriname onder andere voor de
bedreigde en beschermde jaguar, de luiaard, de
reuzen miereneter, de kaaiman (o.a. in Bigi Pan,
Nickerie), het doodskopaapje, de brulaap, de tapir
(o.a. bij Kabalebo) en de rode ibis (vooral in Bigi
Pan, Nickerie). Met regelmaat worden jaguars gedood.
Dit dier komt meer en meer voor in bebouwde
omgeving, verdreven uit zijn eigen habitat door
menselijke activiteiten. Het doden van de jaguar is
strafbaar, maar er wordt zelden opgetreden tegen de
jagers. In 2005 werd Suriname nog even wereldnieuws,
toen in Oost-Suriname ongeveer 25 nieuwe diersoorten
werden ontdekt (Nassau- en Lelygebergte).
Er zijn bedreigingen voor de natuur, met name door de
ontbossing, ongebreidelde bauxietwinning en door
verontreiniging als gevolg van kleinschalige
mijnbouw (met name goudwinning). Suriname heeft
echter een lange historie op het gebied van
natuurbescherming en ook op dit moment zijn er
verschillende organisaties actief, zoals Stinasu, 's
Lands Bosbeheer en wwf-guiana's.
Suriname telt 11 beschermde natuurreservaten, 1
natuurpark en 4 bijzondere beheersgebieden:
|
Gebied |
Oppervlakte |
District |
|
Boven-Coesewijne Natuurreservaat
Brinckheuvel Natuurreservaat
Centraal Suriname Natuurreservaat
Coppename Monding Natuurreservaat
Galibi Natuurreservaat
Hertenrits Natuurreservaat
Copi Natuurreservaat
Peruvia Natuurreservaat
Sipaliwini Natuurreservaat
Wanekreek Natuurreservaat
Wia Wia Natuurreservaat
Brownsberg Natuurpark
Bigi Pan Bijzonder Beheersgebied
Noord Commewijne-Marowijne
BBG
Noord Coronie BBG
Noord Saramacca BBG |
27.000 hec.
6.000 hec.
1.600.000 hec.
12.000 hec.
4.000 hec.
100 hec.
28.000 hec.
31.000 hec.
100.000 hec.
45.000 hec.
36.000 hec.
12.200 hec.
67.900 hec.
61.500 hec.
27.200 hec.
88.400 hec. |
Saramacca, Para
Brokopondo
Sipaliwini
Saramacca
Marowijne
Nickerie
Para
Coronie
Sipaliwini
Marowijne
Marowijne
Brokopondo
Nickerie, Coronie
Commewijne, Marowijne
Coronie
Saramacca |
Terug naar boven
Steden
De hoofdstad van Suriname is
Paramaribo. De hoofdsteden (bestuur) van de
districten van Suriname zijn Albina, Brokopondo,
Groningen, Lelydorp, Nieuw-Amsterdam,
Nieuw-Nickerie, Onverwacht en Totness
.
De plaatsen Nieuw-Nickerie ten westen van Paramaribo,
en Albina, dat gelegen is aan de oostelijke
grensrivier de Marowijne, zijn dorpen van enige
allure, hoewel Albina tijdens de binnenlandse oorlog
vrijwel geheel werd verwoest en de opbouw zeer
moeizaam verloopt.
Terug naar boven
Bestuurlijke indeling
Suriname is
onderverdeeld in tien districten, die elk weer
onderverdeeld zijn in ressorten. De tien districten
zijn Paramaribo, Nickerie, Coronie, Saramacca,
Wanica, Commewijne, Marowijne, Brokopondo, Para,
Sipaliwini.
De ressorten zijn het laagste bestuurlijke niveau.
Tegelijk met de verkiezingen voor De Nationale
Assemblée worden ook de leden van de ressortraden
verkozen, volgens het zogenoemde
personenmeerderheidsstelsel. Hierbij heeft de kiezer
evenveel stemmen als er zetels te verdelen zijn en
worden de kandidaten op volgorde van het totaal
aantal behaalde stemmen verkozen. De ressortraden
hebben behalve beperkte uitvoerende bevoegdheden
vooral een signaalfunctie naar de regering in
Paramaribo.
De districten hebben iets meer uitvoerende bevoegdheden
en hebben daarvoor een apart dagelijks bestuur, dat
bestaat uit een door de regering benoemde
districtscommissaris en gedeputeerden. De zetels in
de districtsraad worden op basis van de totale
zetelverdeling in de ressortraden van het district
evenredig over de partijen verdeeld.
De meeste van de inwoners wonen in het noorden van het
land, in de districten Paramaribo, Wanica en
Nickerie. Het dunstbevolkte district is Sipaliwini,
dat het grootste deel van het binnenland omvat.
Terug naar boven
Talen
In Suriname
worden maar liefst twintig talen gesproken. De
meeste Surinamers zijn meertalig en beheersen
behalve meerdere nationale talen ook heel goed
Engels. Qua aantallen sprekers zijn de belangrijkste
talen in Suriname achtereenvolgens het Nederlands,
Surinaams (Sranantongo), Sarnami Hindoestani
(Surinaams Hindoestaans), Javaans, de verschillende
Marrontalen (vooral Saramaccaans en Aukaans) en
Chinees (Hakka, Mandarijn en Kantonees).
Terug naar boven
Economie
De monding van de rivier de
Suriname, nabij Paramaribo is zeer rijk aan
natuurlijke hulpbronnen en wordt op grond daarvan
wel als zeventiende land op de lijst van rijkste
landen geplaatst. De natuurlijke hulpbronnen
omvatten onder andere hout, bauxiet, goud en
porselein-aarde (kaolien). Ook bevinden er zich
kleine hoeveelheden nikkel, koper, platina en
ijzererts.
De belangrijkste pijler van de Surinaamse economie is
de winning van bauxiet door Suralco en Billiton bij
het plaatsje Moengo, niet ver van Albina. Van de
Surinaamse export komt 70 procent op rekening van
het bauxiet. Aanverwante industrie:
aluinaardefabriek en aluminiumsmelterij (Billiton en
Alcoa). Ten zuiden van Paramaribo is door de aanleg
van een stuwdam in de rivier de Suriname het Prof.
Dr. Ir. W.J. van Blommesteinmeer ontstaan; een
waterkrachtcentrale gevoed door het meer, levert
elektriciteit, onder meer voor de productie van
aluminium.
Andere takken van de economie zijn landbouw en
visserij, houtwinning (Bruynzeel) en handel.
Landbouwproducten: rijst, bacoven (bananen),
palmpitten, kokosnoten, pinda's, rundvlees, kippen,
bosproducten, garnalen.
Terug naar boven
Onderwijs
Gratis en verplicht voor kinderen
tussen 6 en 12 jaar. 93% van de totale bevolking kan
lezen en schrijven. Suriname heeft sinds 1967 een
universiteit, de Anton de Kom Universiteit van
Suriname. Een probleem is het chronisch tekort aan
onderwijzend personeel, geld en middelen. Dit geldt
vooral voor scholen in het binnenland.
Terug naar boven
Gezondheidszorg
In Paramaribo bevinden zich drie
grotere ziekenhuizen: het Academisch Ziekenhuis
Paramaribo, het RK St. Vincentius ziekenhuis en het
Diakonessen ziekenhuis. Problemen in de
gezondheidszorg zijn grotendeels te wijten aan
gebrek aan overheidsgelden; aan de emigratie van
artsen en verplegend personeel (braindrain); en aan
de gebrekkige transportmogelijkheden. In de
binnenlanden wordt de zorg geleverd op zogeheten
missieposten.
Terug naar boven
Overheid en politiek
Suriname is naar staatsvorm een
presidentiële republiek en naar regeringsvorm een
parlementaire democratie. De grondwet dateert van 30
september 1987. Volgens de grondwet van 1975
praktiseerde Suriname een parlementair systeem. Na
de militaire machtsovername van 25 februari 1980
werd de grondwet buitenwerking gesteld. Dit gebeurde
op 13 augustus 1980 nadat president Ferrier
vrijwillig aftrad. Onder druk van de Verenigde
Staten, Nederland, Frankrijk en de VN waren de
militaire machthebbers genoodzaakt onderhandelingen
met de politieke leiders van voor 1980 te voeren.
Doel was een terugkeer naar de democratie. Dit staat
in de Surinaamse geschiedenis ook wel bekend als het
zogenaamde Topberaad (overleg tussen het Militair
Gezag en de leiders van de VHP (Jagernath Lachmon)
en de NPS (Henck Arron). Resultaat van de
onderhandelingen was niet alleen een terugkeer naar
de democratie, maar tevens het officieel afschaffen
van de grondwet van 1975 en het invoeren van de
grondwet van 1987. Deze grondwet werd op 30
september 1987 bij referendum goedgekeurd door het
volk van Suriname. De nieuwe grondwet voorzag in een
sterke positie voor de president in het staatsbestel
en de invoering van de functie van vice-president.
De ministers kregen in vergelijking met de grondwet
van 1975 minder macht, omdat ze ondergeschikt werden
aan de president, die regeringsleider en staatshoofd
is. Het voorstel van een direct gekozen president
werd door de oude politiek afgewezen. Daarom wordt
de president door het parlement gekozen. Ondanks
deze wijze van verkiezing heeft de Surinaamse
president aanzienlijke bevoegdheden, vergelijkbaar
met die van de Amerikaanse president. In Suriname
spreekt men ook wel van een 'sterke' president.
Suriname heeft een 1-kamerparlement, De Nationale
Assemblée (DNA), welke 51 zetels telt en
rechtstreeks gekozen wordt voor een termijn van vijf
jaar in algemene, vrije en geheime verkiezingen.
Voor deze verkiezing wordt het land opgedeeld in
kieskringen, waarbinnen een vastgesteld aantal
zetels te verdelen zijn. Deze aantallen zijn niet
gebaseerd op de huidige bevolkingsomvang, maar nog
op die in 1954, waardoor de dunbevolkte kieskringen
sterk zijn oververtegenwoordigd en Paramaribo sterk
is ondervertegenwoordigd.
De regering bestaat uit de president, de vice-president
en de ministers. De president en vice-president
worden gekozen door De Nationale Assemblée. De
kandidaten moeten een 2/3 meerderheid van de
DNA-leden achter zich krijgen. Indien dit na twee
stemmingen niet gelukt is, wordt de Verenigde
Volksvergadering bijeengeroepen, bestaande uit de
879 leden van alle volksvertegenwoordigingen in het
land, welke met een gewone meerderheid de president
kiest. De president stelt zelf zijn kabinet van
ministers samen en heeft vergaande uitvoerende
bevoegdheden.
Terug naar boven
Rechtssysteem
Het
rechtssysteem is gebaseerd op dat van Nederland, zij
het dat er duidelijke verschillen zijn op enkele
punten. Het concordantiebeginsel kan als verklaring
gelden voor de duidelijk aanwijsbare Nederlandse
oriëntatie in het rechtsleven. De rechtspraak is in
hoogste instantie in handen van het Hof van Justitie
van Suriname. De leden van het Hof zijn eveneens
belast met rechtspraak in de (lagere)
kantongerechten. De rechterlijke macht vindt zijn
basis in hoofdstuk XV van de grondwet.
Terug naar boven
Defensie
Suriname beschikt over het Nationale
Leger, dat tevens een bescheiden marine- en
luchtmacht omvat. Oproepbaar en getraind: circa 7000
man. Voor civiele ordehandhaving: de burgerlijke
politie.
Terug naar boven |